Koncepcje reformowania kapitalizmu

0
112

Zapewne wiele osób jest zaskoczone faktem, że na portalu w gruncie antykapitalistycznym pojawia się tekst, który omawia idee jego reformy. Otóż do mnie jako socjaldemokraty przemawia bardziej koncepcja ruchu ewolucyjnego, który ma na celu poprawę warunków życia mas ludzkich w obecnym systemie gospodarczym, zamiast oczekiwanie na spełnienie utopii.

Osobiście jestem też zdania, że z punktu widzenia szeroko rozumianej lewicy potrzebne jest spojrzenie na alternatywne wizje nie tylko krytycznego spojrzenia na system kapitalistyczny lecz również proponowane przez nie rozwiązania. Zaznaczam jednak, że w opracowaniu tym jedynie poddaję te koncepcje skróconemu opisowi.

Przyjrzyjmy się zatem literaturze i zobaczmy z czym mamy do czynienia kiedy mówimy o reformach kapitalizmu z punktu widzenia stanowiska socjaldemokratycznego.

Własność a kapitalizm

W pierwszej kolejności omówię koncepcję opracowaną przez anglika Gilberta Keitha Cherstertona oraz Hilairego Belloca zwaną dystrybucjonizmem. Powstała ona w kontrze wobec koncepcji ówczesnych socjalistów ale jednocześnie nie mniejszą krytyką darzyli oni ówczesny system kapitalistyczny.

Najciekawsze jest to, że jej krytyki dokonywano z pozycji obrony własności prywatnej podkreślając agresywną ekspansję ludzi pokroju Rockefellerów czy Rotschildów.

“można by pomyśleć, że Rothschildowie i Rockefellerowie są po stronie własności. Ale to oczywiste, że są wrogami własności, ponieważ są wrogami własnych ograniczeń. Nie chcą swojej ziemi, ale cudzą. Kiedy przesuwają granicę pola sąsiada, przesuwają też swoją. […] Byłoby zaprzeczeniem własności, gdyby książę Sutherland posiadał wszystkie pola w okolicy, tak jak byłoby zaprzeczeniem małżeństwa, gdyby trzymał nasze żony w swoim haremie”

G. K. Chesterton

Jak widać głównym zainteresowaniem dystrybucjonizmu jest mała własność prywatna, która jest ich zdaniem ściśle związana z wolnością. Chesterton głosił, że większość ludu osiągnęła samowystarczalność i wystarczy ją upowszechnić w formie 3 akrów i krowy. Jednak nie chodzi o stworzenie systemu idealnego lecz o taki, w którym mniejsza własność stanie się po prostu bardziej obecna w społeczeństwie. Dystrybucjoniści postulowali również wsparcie dla drobnych sprzedawców oraz spółdzielczości.

Kapitalizm ludowy

Kolejną koncepcją zmiany obecnego systemu były koncepcje tak zwanego kapitalizmu ludowego. Jej prekursorem był T. Carver, który w latach 20 XX wieku ogłosił swoją wizję ewolucji kapitalizmu w system przyjazny dla ludzi. Głosił on, że dzięki procesowi demokratyzacji kapitału, tzn upowszechnieniu własności wśród pracowników najemnych, a także zapewnieniu im udziału zarówno we własności jak i zarządzaniu oraz dochodach ich zakładów pracy.

Instrumentami tejże demokratyzacji miały być rozpowszechniane wśród pracowników akcje zakładu w którym pracują, oraz uzależnienie ich wynagrodzenia od zysku zatrudniającego ich przedsiębiorstwa, a wśród pracowników sektora nieprodukcyjnego, umożliwienie dostępu do obligacji i papierów wartościowych.

Źródeł tej koncepcji można się doszukać zarówno w myśli chadeckiej jak i socjalistycznej (zwłaszcza Proudhona), gdzie głoszono upowszechnienie własności, a także częściowo w marksizmie, ze względu na fakt, że celem było przejęcie kontroli nad narzędziami produkcji. Reformy w tym duchu przeprowadzono m.in w USA, Niemczech, Australii ale i w Polsce gdzie w czasie reform Balcerowicza dokonano tak zwanej pracowniczej prywatyzacji, były to w rzeczywistości szoku gospodarczego rzadkie przypadki

Kredyt społeczny C. H. Douglasa

W obecnych czasach nazwa social credit nie powinna kojarzyć się najlepiej, ze względu na podobieństwo do nazwy chińskiego systemu kontroli społeczeństwa, jednakże w czasach wielkiego kryzysu z okresu międzywojennego ten termin miał inne znaczenie.

W Wielkiej Brytanii w roku 1924 została wydana przez inżyniera C. H Douglasa książka “Social credit”, na łamach której przedstawił swoją filozofię gospodarczą. Zawarł w niej zarówno uwagi ze swoich obserwacji systemu kapitalistycznego jak fakt, że wartość wytwarzanych dóbr jest większa od sumy wynagrodzeń jakie ludzie otrzymują za ich wytworzenie, jak i konkretną koncepcje zmiany systemu.

Douglas był zwolennikiem demokracji ekonomicznej, jednak rozumianej inaczej niż u zwolenników ekonomii uczestniczącej, gdyż w centrum decyzyjnym znajdowali się nie pracownicy lecz konsumenci.

“Kredyt Społeczny jest społeczno-ekonomiczną filozofią, w której konsumenci, posiadający pełną, odpowiednią siłę nabywczą, ustalają politykę produkcji wykorzystując swoje monetarne prawo do głosowania. W tym aspekcie termin ‘demokracja ekonomiczna’ nie oznacza kontroli robotnika nad przemysłem. Odbierając politykę produkcji instytucjom bankowym, rządowi i przemysłowi, Kredyt Społeczny przewiduje powstanie „arystokracji producentów ustalanych przez demokrację konsumentów i służących jej””

C. H. Douglas

Jednym z postulatów Douglasa było wprowadzenie dywidendy obywatelskiej, której całkowita kwota przekazana społeczeństwu miała się równać sumie cen wytworzonych dóbr. Zakładał on również, że postęp techniczny z czasem będzie zmniejszał zapotrzebowanie na siłę roboczą i ta z czasem zastąpi pensje. Douglas nie zakładał rewolucji czy powstanie partii kredytu społecznego, twierdząc że w demokracji, którą uważał za wolę ludu, a nie większości, z czasem każda partia polityczna powinna wprowadzić idee kredytu społecznego w życie, jeśli zostanie wspomożona efektywnym żądaniem społeczeństwa. Mimo to powstały w świecie anglosaskim partie, które próbowały szerzyć jego idee. Nigdy jednak nie uzyskały popularności, a w konsekwencji również wpływu na życie polityczne.

Kapitalizm interesariuszy

Kolejna koncepcja, która ma za zadanie uczynić współczesny system gospodarczy bardziej sprawiedliwym, jest dość młoda, zaproponowana przez Klausa Schwaba, który próbuje odpowiedzieć na pytanie : Czy jest możliwość stworzenia modelu kapitalizmu, który będzie bardziej proekologiczny i prospołeczny?

Schwab wyróżnia trzy formy kapitalizmu:

  • 1. Kapitalizm akcjonariuszy, którego propagatorem był m.in Milton Friedman. Jego początki sięgają lat 70 i został przyjęty przez większość zachodnich korporacji. Zakłada on, że nadrzędnym celem korporacji jest pomnażanie zysku. orstwa mają mieć większą odpowiedzialność społeczną niż tylko pomnażanie zysków akcjonariuszy.
  • 2. Kapitalizm państwowy , którego model jest obecnie wykorzystywany m.in w Chinach. Zakłada on, że to rząd ma wyznaczać kierunki rozwoju gospodarczego.
  • 3. Kapitalizm interesariuszy, w którym korporacje wchodzą w rolę powierników społeczeństwa. Zakłada on, że przedsiębiorstwa mają mieć większą odpowiedzialność społeczną niż tylko pomnażanie zysków akcjonariuszy.

Jednym z postulatów zwolenników tego ostatniego jest zmiana instrumentów pomiarowych, które powinny być poszerzone o wskaźnik tworzenia wartości wspólnej, który obejmuje oprócz dobrego zarządzania cele społeczne i ekologiczne. Kolejnym jest skorygowanie płac menadżerów, a także stworzenia nowego paradygmatu, gdzie wypłaty powinny być powiązane z tworzeniem długoterminowej wartości wspólnej. Propozycji dotyczących napraw współczesnego kapitalizmu jest więcej, wspomniał o nich choćby Rafał Woś w Polityce.

Celem mojego artykułu jest przedstawienie tych propozycji, w celu ich przeanalizowania przez współczesny ruch socjaldemokratyczny, a także zainspirowanie ich do stworzenia realistycznej idei poprawy współczesnego świata, które przyciągną masy, zamiast trzymania się wąskich ram ideologicznych, które zostały zrealizowane w poprzednich dekadach. Jak mawiał Eduard Bernstein “ruch jest wszystkim”.

Źródła:

  • https://nowyobywatel.pl/2014/07/31/wlasnosc-kontra-kapitalizm/
  • K. Chojnicka, H. Olszewski, Historia doktryn politycznych i prawnych, 2004
  • http://smp.edu.pl/kapitalizm-ludowy-w-polsce-studium-przypadkow/
  • https://www.michaeljournal.org/Przeglad.htm
  • https://cenabiznesu.pl/-teoria-kredytu-spolecznego-douglasa
  • https://krytykapolityczna.pl/swiat/kapitalizm-interesariuszy-klaus-schwab/
  • https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/rynek/1732244,1,trzy-pomysly-ktore-odmienia-wspol czesna-ekonomie.read

Subskrybuj
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments